Καταθλιψη

Ο όρος «κατάθλιψη» περιλαμβάνει ένα συνεχές ή ένα φάσμα φαινομένων: Στη μια του άκρη τοποθετείται ένα φυσιολογικό συναίσθημα που είναι συνηθισμένο και συμβαίνει σχεδόν στον καθένα μας από καιρό σε καιρό, ενώ στην άλλη του άκρη τοποθετείται μια σοβαρή ψυχολογική διαταραχή. (Paykel & Priest, 1992). Εκτός από το καταθλιπτικό συναίσθημα ή την καταθλιπτική διάθεση, το άτομο μπορεί επίσης να εμφανίσει μια τάση για κλάμα και μια αδυναμία να αντλήσει χαρά και ευχαρίστηση από δραστηριότητες που πρώτα του προκαλούσαν τέτοια συναισθήματα.
Όταν όμως η κατάθλιψη πάρει νοσηρή μορφή και χρειασθεί βοήθεια από «ειδικό», τότε εμφανίζονται συμπτώματα από πολλές -«περιοχές», όπως:
Από τη σκέψη: Η σκέψη του διαπερνάται από μια καθολική αρνητικότητα και απαισιοδοξία. Το άτομο θεωρεί τον εαυτό του ανίκανο, ανάξιο, άχρηστο και νιώθει ενοχές για τις, πολλές φορές υποτιθέμενες, πράξεις ή παραλείψεις του καθώς αναπολεί το παρελθόν του. Θεωρεί πως ο κόσμος γύρω του υψώνει υπέρμετρες δυσκολίες στις επιδιώξεις του, χωρίς ο ίδιος να αντλεί από τον κόσμο αυτόν καμιά χαρά ή ευχαρίστηση. Πιστεύει πως δεν υπάρχει καμιά βοήθεια από πουθενά κι ούτε ελπίδα για το μέλλον. Ευχές, επιθυμίες, ή ιδέες θανάτου, σχέδια, απόφαση και απόπειρες αυτοκτονίας αποτελούν συνήθη φαινόμενα που αντικατοπτρίζουν τη βαθιά του απελπισία. Η προσοχή και η συγκέντρωση του είναι διαταραγμένες.
Από τη συμπεριφορά: Το άτομο παραμελεί την προσωπική του εμφάνιση, τις επαγγελματικές του δραστηριότητες και τις κοινωνικές του επαφές όπου νιώθει δυσκολία να επικοινωνήσει με τους άλλους. Η κινητικότητα του είναι συνήθως περιορισμένη, μολονότι σε άλλες περιπτώσεις το άτομο μπορεί να φαίνεται νευρικό και ανήσυχο. Προτιμάει να κάθεται στο κρεβάτι έστω και αν δεν κοιμάται.
Από τις φυσιολογικές λειτουργίες: Ο καταθλιπτικός εμφανίζει διαταραχές στην πρόσληψη τροφής και στον ύπνο - συνήθως μείωση αλλά καμιά φορά αύξηση - και μείωση σεξουαλικού ενδιαφέροντος. Παραπονιέται για αδυναμία ή κόπωση και καμιά φορά εκφράζει την πεποίθηση πως έχει μια σοβαρή σωματική αρρώστια. Η κατάσταση είναι δυνατόν να αλλάξει στη διάρκεια της ημέρας (διακύμανση συναισθήματος), με πρωινή επιδείνωση και εσπερινή ύφεση ή και το αντίθετο.
Στην «μελαγχολία» έλεγε ο William James, υπάρχει μια τόση μεγάλη δυστυχία ώστε όλα τα καλά της φύσης, είναι ξεχασμένα και όλες οι αξίες της ύπαρξης έχουν εξαφανιστεί από το νου του μελαγχολικού. Ο W. James πίστευε πως για να φτάσει κανείς α' αυτήν την κατάσταση χρειάζεται κάτι πιο πολύ από τα αρνητικά γεγονότα της ζωής ή το δέος που καταλαμβάνει τον άνθρωπο μπροστά στην ιδέα του θανάτου, που είναι αναπόφευκτος. Αυτό το «κάτι παραπάνω» ο W. James το εντόπιζε μέσα στο άτομο και όχι στο περιβάλλον του ή στα τρέχοντα γεγονότα της ζωής του.
Δύσκολα θα μπορούσε να διαφωνήσει κανείς μ' αυτές τις διαπιστώσεις του. Η καθημερινή εμπειρία μας διδάσκει πως ένα άτομο δεν παθαίνει κατάθλιψη για τα πράγματα εκείνα που είναι παρόντα ή απόντα από τη ζωή του. Συχνά λ.χ. πλούσιοι άνθρωποι είναι δυστυχισμένοι και καταθλιπτικοί, ενώ πολλοί φτωχοί άνθρωποι δεν είναι υποχρεωτικά ούτε δυστυχισμένοι ούτε καταθλιπτικοί. Είναι όμως δυνατόν ένα άτομο να ρέπει προς την κατάθλιψη αν πιστεύει, πως δεν έχει αυτό που θα' θελε να 'χει ή πιστεύει πως έχει αυτό που δεν θα 'θελε να' χει. Έτσι λοιπόν, είναι πιθανόν το άτομο να έχει προδιάθεση για κατάθλιψη όχι τόσο από το τι του συμβαίνει αλλά από τον τρόπο που διερμηνεύει ή αξιολογεί αυτά που του συμβαίνουν, μια θέση εκφρασμένη πολλά χρόνια πριν επιγραμματικά από τον Επίκτητο.
Όμως αξιολογήσεις, ερμηνείες, πεποιθήσεις και τα παρόμοια αποτελούν συστατικά της νοητικής ζωής του ανθρώπου και αντικείμενο της γνωσιακής προσέγγισης. Η επίκληση τους λοιπόν για την ανάλυση και η μελέτη του ρόλου τους στην αιτιοπαθογένεια της κατάθλιψης, αποτελεί αυτό που αποκαλούμε «γνωσιακή υπόθεση της κατάθλιψης». Στην πλήρη της ανάπτυξη η θεωρία του Beck, (Beck. 1967, 1976, του 1979), περιλαμβάνει διαταραχές του περιεχομένου (καταθλιπτική τριάδα), της λειτουργίας (διεργασικά λάθη) και της δομής (καταθλιπτικογόνα σχήματα) της σκέψης του καταθλιπτικού (πίνακας 10.1).
Καταθλιπτική τριάδα. Σύμφωνα με τη θεωρία του Beck, ο φαινομενολογικός κόσμος του καταθλιπτικού χαρακτηρίζεται από αρνητική θεώρηση του εαυτού, του κόσμου και του μέλλοντος (σχήμα 10.1.).
I. Αρνητική θεώρηση του εαυτού. Ο καταθλιπτικός «βλέπει» τον εαυτό του σαν άτομο ανεπαρκές, ανάξιο, άχρηστο, ανεπιθύμητο, ελαττωματικό και υπολειμματικό σε φυσικά, ψυχολογικά, διανοητικά, ηθικά και κοινωνικά χαρίσματα.
II.  Αρνητική θεώρηση του κόσμου των εμπειριών του. Ο καταθλιπτικός «βλέπει» το περιβάλλον του σαν ιδιαίτερα απαιτητικό και απαγορευτικό στις ατομικές του επιδιώξεις. Νιώθει πως έχει απορριφθεί ή εξοβελισθεί από αυτό. Νιώθει τέλος τον κόσμο εστερημένου νοήματος ή σημασίας παρά σαν πηγή άντλησης χαράς και ευχαρίστησης.
III. III. Αρνητική θεώρηση του μέλλοντος. Ο καταθλιπτικός ατενίζει χο μέλλον του ζοφερό, αρνητικό, χωρίς εναλλακτικές ή δεν βλέπει καθόλου μέλλον.
Διεργασικά λάθη ή παρεκκλίσεις. Η αρνητική προκατάληψη του γνωσιακού οργάνου εκδηλώνεται από τον τρόπο που επεξεργάζεται την τρέχουσα εμπειρία του ατόμου και την διάπραξη συστηματικών διεργασικών λαθών κατά την διαδικασία αυτή. Σαν «διεργασικά λάθη» ο Beck περιγράφει:
- Την επιλεκτική μνήμη και προσοχή στις αρνητικές πλευρές των εμπειριών.
- Την υπεργενίκευση αρνητικών συνεπειών μετά από αρνητικά γεγονότα και
- Τη διπολική σκέψη του τύπου ή όλα καλά ή όλα - συνήθως - κακά, χωρίς την ύπαρξη ενδιάμεσων καταστάσεων όπως π.χ. μερική επιτυχία.
Καταθλιπτικογόνα σχήματα. Στην κατάθλιψη τα σχήματα είναι αναποτελεσματικά, δυσπροσαρμοσπκά και διερμηνεύουν την εμπειρία με ένα ζημιογόνο, για το άτομο, τρόπο. Το περιεχόμενο τους σχετίζεται κατά κάποιο τρόπο με την έννοια της απώλειας, φυσικής (απώλεια αγαπημένου προσώπου), συμβολικής (απώλεια αυτοεκτίμησης) ή «αθροιστικής» (επαναλαμβανόμενες «μικρές» απώλειες). Η μορφή που μπορεί να πάρει το περιεχόμενο των οχημάτων μπορεί να είναι του τύπου:
- «Για να είμαι ευτυχισμένος θα πρέπει όλοι να μ' αγαπούν» ή
- «Αν δεν είμαι απόλυτα πετυχημένος, τότε δεν είμαι κανένας». Σύμφωνα με τη θεωρία, τα οχήματα που καθιστούν το άτομο ευεπίφορο
στην κατάθλιψη («καταθλιπτικογόνα»), βρίσκονται σε λανθάνουσα κατάσταση από πλευράς λειτουργίας, αλλά μπορούν να ενεργοποιηθούν με την ευκαιρία ενός ψυχοτραυματικού γεγονότος (Stressor). Το είδος του ψυχοτραυμαχικού γεγονότος για να είναι σε θέση να ενεργοποιήσει, θα πρέπει να είναι συμβατό με αυτό το ιδιαίτερο για κάθε άτομο «καταθλιπτικογόνο» και κυρίαρχο σχήμα. Όπως είδαμε στο γενικό μέρος (κεφάλαιο 3), κατά τον Beck, δύο από τα κυρίαρχα οχήματα είναι αυτό της κοινωνιοτροπίας και της αυτονομίας. Απώλεια λ.χ. ενός αγαπημένου προσώπου μπορεί σε μερικά άτομα να ενεργοποιήσει το πρώτο σχήμα (της κοινωνιοτροπίας), ενώ απώλεια ενός ρόλου (λ.χ. εργασίας) μπορεί σε κάποια άλλα να ενεργοποιήσει το επόμενο κυρίαρχο σχήμα (της αυτονομίας).
Κριτική της θεωρίας. Είναι σημαντικό πως ο Beck, στις νεότερες απόψεις του διακρίνει ( Ηaaga και Beck 1992): To περιγραφικό μέρος της θεωρίας όπου περιλαμβάνει τη γνωσιακη τριάδα και τα γνωσιαχά λάθη καθώς και το αιτιοπαθογενετικό μέρος όπου περιλαμβάνει τη θεωρία των καταθλιπτικογόνων οχημάτων και τη διάκριση τους στους δύο κυριαρχικούς τύπους, το σχήμα της κοινωνιοτροπίας και της αυτονομίας.
Κατά τον Beck, υπάρχει αρκετή βιβλιογραφική κατοχύρωση της άποψης, πως η γνωσιακή τριάδα και τα γνωσιακά λάθη είναι στοιχεία που χαρακτηρίζουν την κατάθλιψη, περισσότερο από άλλες φυσιολογικές ή παθολογικές καταστάσεις.
Είναι όμως εξίσου γεγονός, πως οι μέχρις τώρα ερευνητικές προσπάθειες να ελέγξουν την υπόθεση προΰπαρξης «καταθλιπτικογόνων» σχημάτων που κάνουν το άτομο ευεπίφορο στην κατάθλιψη, έχουν αποβεί άκαρπες. Κατά τον Beck αυτό ίσως οφείλεται στο γεγονός, πως τα σχήματα αυτά βρίσκονται σε λανθάνουσα κατάσταση και μόνο μετά από ένα κατάλληλο ερέ¬θισμα θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν, ώστε να καταγραφούν με αξιοπι¬στία. Η παραπάνω υπόθεση είναι συμβατή με ανάλογες εξηγήσεις που προτείνονται στηβιολογική προσέγγιση για τη δυσκολία καταγραφής υποτιθέμενων βιολογικών δεικτών χαρακτηριστικών της κατάθλιψης (λ.χ. υπερλειτουργία του υποθάλαμο-σποφυσο-φλοιοεπινεφριδικού άξονα), και την προσφυγή σε ειδικές δοκιμασίες για την ανάδειξη τους. π.χ. δοκιμασία καταστολής της κορτιζόλης με δεξαμεθαξόνη).

 

 

"Οι ψυχολόγοι βασίζουν την έρευνα και την πρακτική τους σε ένα οργανωμένο σύνολο καθιερωμένων και έγκυρων ειδικών επιστημονικών γνώσεων.Το αντικείμενο της επιστήμης αυτής είναι το σύνολο των αμοιβαίων σχέσεων μεταξύ του ψυχισμού και των τρόπων συμπεριφοράς τόσο των ατόμων όσο και των ομάδων."  

 

Ψυχολόγοι - Αθήνα - Πειραιάς - Ψυχολογικό Γραφείο - Ταμεία ΤΕΒΕ - ΙΚΑ:  Άγγελος Ηλιόπουλος - Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία. Συμβουλευτική, Ψυχοθεραπεία, Άγχος, Κατάθλιψη, Πανικός, Φοβίες, Έμμονες Ιδέες, Σεξουαλικά, Διαταραχές Διατροφής, Θεραπεία Ζεύγους.

Websites Ψυχολογικου Γραφειου

  • ψυχολογοι - e-therapy
  • ψυχολογοι - sextherapy
  • ψυχολογοι - αγχος - φοβιες - πανικός
  • ψυχολογοι - συμβουλευτική γονέων
  • ψυχολογοι - αγχος - φοβιες - πανικός
  • ψυχολογοι - ανορεξια - βουλιμια
  • ψυχολογοι καταθλιψη